خط دیورند و زیان‌های آن
خط دیورند یکی از بزرگ‌ترین مسئله‌های جنجالی در جهان است که متأسفانه به دلیل آن میلیون‌ها افغان کشته شده‌اند، میلیون‌ها زخمی شده‌اند، میلیون‌ها معلول شده‌اند و میلیون‌ها مهاجر شده‌اند.
خط دیورند در حدود ۲٬۶۴۰ کیلومتر در میان افغانستان و پاکستان طول دارد. خط دیورند سرنوشت بیشتر از ۲۰۰ میلیون افغان را خراب کرده است، زیرا این خط جدایی برای بیشتر از صد سال از میان یک ملت بزرگ که افغان‌ها هستند، گذشته و میلیون‌ها افغان را از هم جدا کرده است. یک قرن پیش، کشور به نام پاکستان در نقشه جهان وجود نداشت. در گذشته، خاک پاکستان مربوط به افغانستان بود.
در قرن ۱۹ میلادی، بریتانیا نفوذ خود را در هند بسیار گسترش داده بود. افغانستان برای بریتانیا به این دلیل مهم بود که از گسترش روسیه در آسیای مرکزی و نفوذ احتمالی آن به طرف هند نگران بود. به همین دلیل افغانستان به بخش مهمی از رقابت میان بریتانیا و روسیه که «بازی بزرگ» نامیده می‌شد، تبدیل شد.
بریتانیا سه بار به افغانستان حمله کرد و در این سه جنگ بزرگ میلیون‌ها افغان کشته شدند و به افغان‌ها تلفات سنگین وارد شد.
بریتانیا تلاش می‌کرد افغانستان را به طور کامل بگیرد. وقتی افغان‌ها مقاومت کردند، بریتانیا نیم خاک پاکستان را که افغان‌ها در آن زندگی می‌کنند، بر اساس یک قرارداد موقت از افغانستان گرفت و در سال ۱۸۹۳ قرارداد دیورند امضا شد.
به گفته تاریخ‌نگاران افغان، قرارداد میان بریتانیا و افغانستان تنها برای صد سال امضا شده بود و پس از صد سال باید خط دیورند از بین می‌رفت و نیم خاک پاکستان که پشاور، وزیرستان و کویته در آن شامل است، تا اټک خاک افغانستان است و دوباره به افغانستان داده خواهد شد.
۵۴ سال پس از امضای خط دیورند، در سال ۱۹۴۷ بریتانیا کشور پاکستان را در خاک افغانستان و هند ایجاد کرد. به گفته تاریخ‌نگاران افغان، ایجاد کشور پاکستان توسط بریتانیا بیشتر از ۲۰۰ میلیون افغان را به چند بخش تقسیم کرد و میان افغان‌ها جدایی به وجود آمد و به باور تاریخ‌نگاران، از همین جا بدبختی افغان‌ها آغاز شد.
به گفته تاریخ‌نگاران، روشنفکران و نویسندگان افغان، وقتی پاکستان ایجاد شد، سیاست‌های پاکستان و بریتانیا این بود که افغان‌ها باید سرکوب شوند و همه چیز آنها از بین برود. اگر افغان‌ها در وضعیت خوب باشند، افغان‌ها دوباره خاک خود را از پاکستان پس خواهند گرفت و در این صورت پاکستان از بین خواهد رفت.
به باور تاریخ‌نگاران افغان، پس از ایجاد پاکستان، نهادهای نظامی و استخباراتی پاکستان همیشه در افغانستان جنگ‌های داخلی می‌خواستند، حکومت‌ها را ضعیف و سرنگون کرده‌اند، و همچنان برای جلوگیری از آموزش هزینه‌های زیادی مصرف کرده‌اند. تأسیسات عامه افغانستان، سرک‌ها، کلینیک‌ها، مکاتب و همه چیز در زمان‌های مختلف توسط پاکستان خراب شده است.
نوشته‌های تاریخ‌نگاران افغان، اسناد تاریخی، سخنان مقام‌های پاکستان و سخنان مقام‌های افغانستان ثابت می‌کند که نهادهای استخباراتی پاکستان در هفت دهه گذشته به دلیل خط دیورند جنگ‌های داخلی زیادی در افغانستان ایجاد کرده‌اند، افغانستان را ناامن کرده و میلیون‌ها افغان را کشته، میلیون‌ها را معلول و میلیون‌ها را مهاجر کرده‌اند.
رؤسای جمهور مختلف افغانستان در سخنان خود گفته‌اند که حکومت پاکستان همیشه از افغانستان به صورت پنهانی سند امضای دایمی خط دیورند را خواسته است، اما رؤسای جمهور افغانستان به این خواست پاکستان جواب مثبت نداده و گفته‌اند که خاک دیورند مربوط به افغانستان است و در این مورد تنها مردم می‌توانند تصمیم بگیرند.
رؤسای جمهور افغانستان و دیگر مقام‌های بلندپایه گفته‌اند که پاکستان به این دلیل همیشه در افغانستان جنگ می‌خواهد و نظام‌ها را سرنگون می‌کند که حکومت موافق خود را ایجاد کند و سند امضای خط دیورند را به دست آورد، اما این کار پاکستان در هفت دهه گذشته موفق نشده است.
مقام‌های پاکستان نیز در زمان‌های مختلف تأیید کرده‌اند که در افغانستان از جنگ‌های داخلی و گروه‌های تروریستی حمایت کرده‌اند و در پاکستان به گروه‌های تروریستی جای و سلاح داده‌اند و از خاک پاکستان در افغانستان جنگ کرده و میلیون‌ها افغان را کشته‌اند.
افغان‌ها می‌گویند اگر مسئله خط دیورند میان افغانستان و پاکستان نمی‌بود، چنین جنگ‌های بزرگ، مرگ‌ومیر و مداخله‌ها به وجود نمی‌آمد.
به گفته افغان‌ها، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین علت بربادی و تباهی افغانستان و افغان‌ها فقط خط دیورند است و به دلیل همین خط و خاک، بیشتر از ۲۰۰ میلیون افغان زندگی خوب ندیده‌اند و افغان‌ها قربانیان اصلی همین خاک و خط هستند.
تأثیرات خط دیورند
در دو طرف خط دیورند میلیون‌ها افغان زندگی می‌کنند. ملت، زبان، فرهنگ، مذهب، رسم و رواج و همه چیز آنها مشترک است، اما حکومت پاکستان به افغان‌ها در دو طرف اجازه نمی‌دهد بدون ویزه به یکدیگر رفت‌وآمد کنند، در حالی که بعضی خانواده‌ها نیمه‌شان در افغانستان و نیمه‌شان در پاکستان است.
در دو طرف خط دیورند میلیون‌ها افغان از مکتب‌ها محروم شده‌اند، سرک ندارند، کلینیک ندارند، برق ندارند و عمداً از تمام امکانات و نیازهای زندگی محروم شده‌اند. هر روز در دو طرف خط، افراد بی‌گناه به نام‌های مختلف کشته و ناپدید می‌شوند.
راه حل
سازمان بین‌المللی حقوق بشر افغان با توجه به حقایق تاریخی و وضعیت مردم ساکن در دو طرف خط، در موقف خود تأکید می‌کند که خط دیورند باید دوباره به افغان‌ها سپرده شود. به باور سازمان، پیشینه مشترک تاریخی، ملی، فرهنگی و اجتماعی مردم این منطقه و مشکلات درازمدت آنها باید در هر روند حل این مسئله به صورت جدی در نظر گرفته شود.
سازمان باور دارد که برای حل مسئله خط دیورند باید به جای جنگ و خشونت، به گفت‌وگوهای مستقیم، مذاکرات و راه‌های صلح‌آمیز اولویت داده شود. در روند حل این مسئله باید اسناد تاریخی، روایت‌های تاریخی، اصول حقوقی، حقوق مردم منطقه و واقعیت‌های موجود به صورت جدی بررسی شود.
حل صلح‌آمیز این مسئله می‌تواند به پایان دادن به منازعه درازمدت میان افغانستان و پاکستان، حفاظت از حقوق مردم و ایجاد زمینه برای یک راه حل دوامدار برای صلح و ثبات منطقه و جهان کمک کند. و با این کار میلیون‌ها انسان محروم دوباره فرصت زندگی کردن را به دست خواهند آورد.
پیشنهاد مذاکرات
سازمان بین‌المللی حقوق بشر افغان آمادگی کامل خود را برای حل صلح‌آمیز و دوامدار مسئله خط دیورند اعلام می‌کند. هیئت سازمان آماده است که برای حل این مسئله اساسی، میزبان گفت‌وگوها و مذاکرات مستقیم میان طرف‌های مربوط باشد و برای ایجاد یک روند مناسب مذاکرات نقش خود را انجام دهد.
سازمان از افغانستان، پاکستان، کشورهای منطقه و جهان و سازمان ملل متحد می‌خواهد که برای حل این مسئله تاریخی زمینه آغاز مذاکرات مستقیم و جدی را فراهم کنند.
به باور سازمان، هر نوع حل این مسئله باید بر اساس اسناد تاریخی، روایت‌های تاریخی، اصول حقوقی، حقوق مردم منطقه و واقعیت‌های موجود و از راه گفت‌وگو و راه‌های صلح‌آمیز دنبال شود. آغاز مذاکرات می‌تواند زمینه حل صلح‌آمیز این منازعه درازمدت و ایجاد یک راه حل دوامدار برای صلح و ثبات منطقه و جهان را فراهم کند.
اگر مذاکرات انجام نشود و خط دیورند دوباره به افغان‌ها داده نشود، برای افغانستان و پاکستان و منطقه و جهان هیچ‌گاه در این منطقه بزرگ و مهم امنیت و پیشرفت به وجود نخواهد آمد، که در نتیجه میلیون‌ها انسان با بحران روبه‌رو خواهند شد و به این ترتیب آسیا و جهان ناامن خواهد بود.
با احترام