افغان‌ها در کانادا؛ از قربانی مشترک تا مشکلات امروزی
بر بنیاد سرشماری رسمی سال ۲۰۲۱ کانادا، ۹۶٬۸۱۰ افغان در کانادا حضور داشتند. پس از سال ۲۰۲۱، حکومت کانادا از طریق برنامه‌های ویژه افغان‌ها بیش از ۵۵٬۰۰۰ افغان را به کانادا انتقال داده است.
علاوه بر این، پس از سال ۲۰۲۱ شماری دیگر از افغان‌ها از راه پیوستن خانواده، مهاجرت عادی، درخواست پناهندگی، تحصیل، کار، راه‌های غیرمنظم و مسیرهای دیگر نیز به کانادا آمده‌اند. برای این آمدن‌های اضافی یک رقم واحد و تازه رسمی وجود ندارد؛ اما بر بنیاد برآورد ما، بیش از ۵۰٬۰۰۰ تن از این راه‌ها آمده‌اند. بنابراین، اگر همه این ارقام را با هم جمع کنیم، نفوس افغان‌ها در کانادا از ۲۰۰٬۰۰۰ تن بیشتر شده است.
پیشینه مشترک افغانستان و کانادا
پس از حملات ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱، کانادا در چارچوب مأموریت مشترک جامعه جهانی و ناتو در مأموریت بین‌المللی افغانستان سهم گرفت. بر بنیاد معلومات رسمی کانادا، از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۱۴ بیش از ۴۰٬۰۰۰ سرباز کانادایی در افغانستان حضور داشتند. این مأموریت یکی از مهم‌ترین و درازمدت‌ترین مأموریت‌های خارجی در تاریخ نظامی معاصر کانادا بود. در این مدت، ۱۵۸ سرباز کانادایی و یک دیپلومات کانادایی جان‌های شان را از دست دادند.
در همین مدت، هزاران افغان نیز در بخش‌های گوناگون با کانادا، نیروهای بین‌المللی و اداره‌های مربوط کار و خدمت کردند. در اسناد رسمی کانادا، رویدادهای کشته شدن ترجمانان افغان که در کنار نیروهای کانادایی کار می‌کردند نیز ثبت شده است.
همچنان، از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۱، هزاران افغان از سوی طالبان و دیگر گروه‌های مسلح به این دلیل کشته شدند که با حکومت کانادا، نیروهای کانادایی و اداره‌های مربوط کار و همکاری داشتند.
سقوط سال ۲۰۲۱ و انتقال افغان‌ها
به تاریخ ۱۵ آگست سال ۲۰۲۱، نظام جمهوری افغانستان که با پشتیبانی جامعه جهانی ایجاد شده بود سقوط کرد و افغانستان یک بار دیگر زیر حاکمیت طالبان قرار گرفت.
با سقوط نظام، صدها هزار افغان با تهدیدهای جدی امنیتی و بشری روبه‌رو شدند و شمار زیادی از مردم در نتیجه همین وضعیت ناگوار و خشونت‌ها قربانی شدند.
حکومت کانادا در واکنش به این وضعیت اعلام کرد که از طریق برنامه‌های ویژه، افغان‌هایی را به کانادا انتقال خواهد داد که با کانادا کار و همکاری کرده بودند، در بخش حقوق بشر فعالیت داشتند، خبرنگار بودند، یا در دیگر روندهای دموکراتیک و مدنی سهم فعال داشتند.
بر بنیاد معلومات رسمی اداره IRCC کانادا، از آگست سال ۲۰۲۱ تا اول نوامبر سال ۲۰۲۴، از طریق برنامه‌های ویژه افغان‌ها و مسیرهای مربوط، ۵۵٬۱۹۵ افغان به کانادا رسیده‌اند.
جدا شدن خانواده‌ها و مشکلات مهاجرتی
به دلیل وضعیت اضطراری سال ۲۰۲۱، بسیاری از افغان‌ها با عجله افغانستان را ترک کردند و همه اعضای بسیاری از خانواده‌ها در یک زمان فرصت انتقال به کانادا را پیدا نکردند. به همین دلیل، برخی خانواده‌ها به گونه ناقص به کانادا رسیدند، در حالی که دیگر اعضای شان هنوز در افغانستان یا کشورهای سوم باقی مانده‌اند.
پیچیدگی روندهای مهاجرتی، کمبود معلومات در مورد روند کار، مشکلات اسناد و محدودیت‌هایی که به دلیل وضعیت اضطراری به وجود آمده بود، برای بسیاری از خانواده‌ها انتظارهای درازمدت، رد شدن درخواست‌ها و مشکلات پیوستن خانواده را به وجود آورده است. در نتیجه، شماری از افغان‌های واجد شرایط که امیدوار انتقال از طریق برنامه‌های ویژه کانادا بودند، هنوز هم بیرون از کانادا باقی مانده‌اند.
شماری از افغان‌ها پس از رسیدن به کانادا، برای انتقال اعضای باقی‌مانده خانواده‌های شان دوباره درخواست‌ها و فورم‌های مربوط را ارائه کرده‌اند، اما برخی دوسیه‌های شان هنوز با تأخیرهای درازمدت، بررسی‌ها و سرنوشت نامعلوم روبه‌رو هستند. به دلیل این وضعیت، شمار زیادی از خانواده‌ها از اعضای نزدیک شان برای مدت طولانی جدا مانده‌اند و زندگی خانوادگی شان با مشکلات جدی روبه‌رو شده است. به‌خصوص خانواده‌هایی که اعضای شان به دلیل کار و همکاری با حکومت کانادا، نیروهای بین‌المللی، حقوق بشر و نهادهای مدنی، نزدیکان شان را از دست داده‌اند، اکنون در مورد امنیت اعضای باقی‌مانده خانواده‌های شان نگرانی جدی دارند. شماری از اعضای این خانواده‌ها هنوز در افغانستان و کشورهای دیگر با ناامنی، مشکلات اقتصادی، محدودیت‌ها و دیگر چالش‌های بشری روبه‌رو هستند.
یادداشت
برای حل این مشکل، شمار زیادی از افغان‌ها در کانادا با اداره‌های دولتی مربوط، اعضای پارلمان و انجمن‌ها و سازمان‌های گوناگون در بخش مهاجرت تماس مستقیم گرفته و خواهان کمک جدی در مورد پیوستن خانواده‌های شان و وضعیت اعضای باقی‌مانده شده‌اند. با تأسف، به گفته بسیاری از خانواده‌ها، با وجود این تلاش‌ها، تا اکنون پاسخ و کمک عملی و قناعت‌بخش دریافت نکرده‌اند.
شماری از افغان‌ها همچنان خواستار دیدار، همکاری و مطرح کردن دوسیه‌های شان با نمایندگان پارلمان شده‌اند، اما به گفته آنان، در برخی موارد نه با آنان دیدار صورت گرفته و نه برای حل مشکلات شان کمک قابل توجهی دریافت کرده‌اند.
این وضعیت برای جامعه افغان در کانادا موجب نگرانی جدی است و باعث ناامیدی بسیاری از خانواده‌ها شده است. افغان‌ها از حکومت کانادا می‌خواهند که به وضعیت خانواده‌هایی که اعضای شان سال‌هاست از یکدیگر جدا هستند، توجه جدی و فوری کند.
مشکلات مهم افغان‌های تازه‌آمده در کانادا
با رسیدن افغان‌ها به کانادا، مشکلات آنان پایان نیافته است. بسیاری از افغان‌های تازه‌آمده هنوز با مشکلات جدی در بخش مسکن، کار، زبان، جذب مسلکی، پیوستن خانواده، صحت روانی و عیار شدن با محیط اجتماعی جدید روبه‌رو هستند. حکومت کانادا نیز در اسناد رسمی خود، مسکن، کار و صحت روانی را از چالش‌های مهم اسکان مهاجران افغان یاد کرده است.
برای بسیاری از خانواده‌های افغان، پیدا کردن خانه مناسب و ارزان یک مشکل جدی است. کرایه‌های بلند خانه‌ها و کمبود مسکن مناسب برای خانواده‌های بزرگ، فشار اقتصادی آنان را بیشتر می‌سازد. از سوی دیگر، شماری از افغان‌هایی که در افغانستان وظایف مسلکی، تحصیلات عالی و سال‌ها تجربه کاری داشتند، در کانادا به دلیل ارزیابی اسناد تحصیلی، جوازهای مسلکی، زبان و نداشتن تجربه کاری کانادایی، نمی‌توانند به آسانی به مسلک قبلی شان برگردند.
مشکل زبان نیز برای بسیاری از افغان‌های تازه‌آمده در بخش کار، تحصیل، خدمات صحی و تماس با اداره‌های دولتی موانع ایجاد می‌کند. همچنان، تجربه جنگ، تهدید، بی‌جاشدن، از دست دادن نزدیکان و مهاجرت ناگهانی، بر وضعیت روانی و اجتماعی شماری از افغان‌ها تأثیر عمیق گذاشته است.
علاوه بر این، برخی افغان‌های تازه‌آمده در بخش عیار شدن کودکان با محیط جدید آموزشی، جذب اجتماعی، مصارف روزمره، خدمات صحی، ترانسپورت و شناخت سیستم‌های اداری و قانونی کانادا نیز با مشکلات جدی روبه‌رو هستند.
حکومت کانادا برخی از این مشکلات را به گونه رسمی شناخته و در بخش‌های اسکان، زبان، کار و بخش‌های دیگر خدمات ارائه کرده است؛ اما از دید جامعه افغان، اقدامات موجود در برابر گستردگی مشکلات کافی نیست. هنوز هم شمار زیادی از خانواده‌های افغان برای حل مشکلات اساسی شان به توجه جدی و اقدامات عملی نیاز دارند.
افغان‌ها همچنان یادآوری می‌کنند که آنان در افغانستان در کنار حکومت کانادا، نیروهای کانادایی و نهادهای بین‌المللی شانه‌به‌شانه کار و خدمت کرده‌اند، به دلیل این همکاری‌ها تهدیدهای امنیتی را تحمل کرده‌اند و برخی از آنان شاهد کشته شدن و آسیب دیدن نزدیکان و همکاران شان در جریان جنگ‌ها بوده‌اند. از همین رو، خواست جامعه افغان این است که به وضعیت کنونی آنان به عنوان یک موضوع عادی مهاجرتی نگریسته نشود، بلکه با در نظر گرفتن خدمت، همکاری و قربانی‌های آنان، برای حل مشکلات پیوستن خانواده، مسکن، کار، جذب مسلکی، صحت روانی و دیگر مشکلات، اقدامات جدی‌تر و مؤثرتر انجام شود. افغان‌ها نیاز دارند که کورس‌های زبان‌های انگلیسی و فرانسوی به زبان‌های پشتو و دری برای شان فراهم شود، همچنان نیاز به تشریح قوانین دارند تا بتوانند کورس‌ها را به زبان مادری شان دنبال کنند و در مسایل قانونی نیز به گونه درست در جامعه مدغم شوند. بسیاری از افغان‌ها به دلیل ناآگاهی درست از قانون با چالش‌های سخت زیادی روبه‌رو شده‌اند و این یک مشکل بزرگ و جدی است.
نتیجه
نخست‌وزیر پیشین کانادا، اقای جاستین ترودو، و نخست‌وزیر کنونی، اقای مارک کارنی، اهمیت مأموریت افغانستان را در سخنرانی‌ها و اظهارات شان بارها یادآوری کرده‌اند. هر دو رهبر کانادا در اظهارات رسمی حکومت نیز مأموریت افغانستان را با امنیت و منافع ملی کانادا، مسئولیت‌های بین‌المللی و حمایت از مردم افغانستان مرتبط دانسته‌اند. کانادا در افغانستان یک مأموریت درازمدت نظامی، امنیتی و انکشافی انجام داده است. با توجه به این پیشینه مشترک، افغان‌ها خواستار آن هستند که حکومت کانادا به وضعیت افغان‌ها توجه ویژه داشته باشد.