د تعلیم حق
تعلیم یوازي د لوستلو، لیکلو او د یوه سند د ترلاسه کولو نوم نه دی؛ تعلیم د انسان د فکر، شخصیت، وړتیا او راتلونکي د جوړولو بنسټ دی. په ۲۱مه پېړۍ کي، چي نړۍ په چټکۍ سره د ټکنالوژۍ، مصنوعي ځیرکتیا، ډیجیټلي اقتصاد او علمي پرمختګ پر لور روانه ده، تعلیم د انسان د ژوند له تر ټولو مهمو اړتیاوو څخه دی.
د نړۍ د بشري حقوقو اصول تعلیم د انسان له اساسي حقوقو څخه ګڼي او ټینګار کوي چي هر انسان باید د خپل جنسیت، قوم، ژبي، دین، تابعیت، اقتصادي وضعیت، معلولیت یا ټولنیز موقف له توپیر پرته د زده کړي مناسب او عادلانه فرصت ولري.
تعلیم؛ د انسان د راتلونکي بنسټ
تعلیم انسان ته یوازي معلومات نه ورکوي؛ بلکي د فکر کولو، پوښتني کولو، ستونزو د حل، پرېکړي کولو او د خپل چاپېریال د درک کولو وړتیا پیاوړې کوي.
یو با کیفیته تعلیمي نظام باید انسان داسي وروزي چي وکولای سي په خپلواکه توګه فکر وکړي، د معلوماتو ترمنځ توپیر وکړي، حقیقت له ناسم معلوماتو څخه جلا کړي، له ټکنالوژۍ څخه مسؤلانه استفاده وکړي او د ټولني په پرمختګ کي رغنده ونډه واخلي.
د تعلیم مساوي فرصت
هیڅ ماشوم، ځوان یا لوی انسان باید یوازي د بې وزلۍ، جغرافیایي موقعیت، جنسیت، معلولیت، ټولنیز وضعیت یا بل توپیر له امله له تعلیم څخه محروم نه سي.
مساوي تعلیم دا معنا لري چي یوازې د ښوونځي دروازه پرانیستې وي نه؛ بلکي زده کوونکي باید د مناسب ښوونکي، درسي موادو، خوندي چاپېریال، ټکنالوژۍ او د زده کړي د کیفیت لپاره لازم امکانات ولري.
د ۲۱مې پېړۍ تعلیم
د نن ورځي نړۍ تعلیم له پخوا څخه ډېر پراخ مفهوم لري. معاصر تعلیم باید انسان ته د لوست او لیک تر څنګ ډیجیټلي سواد، علمي فکر، مسلکي مهارتونه، د معلوماتو تحلیل، د ټکنالوژۍ کارونه، ژبي، خلاقیت، نوښت او د ستونزو د حل وړتیا هم ورکړي.
په ځانګړي ډول د مصنوعي ځیرکتیا او چټک ټکنالوژیک پرمختګ په دوره کي، زده کوونکي باید یوازي د معلوماتو ترلاسه کوونکي نه وي؛ بلکي د معلوماتو د ارزولو، تحلیلولو او په مسؤلانه ډول د ټکنالوژۍ د استعمال وړتیا ولري.
د تعلیم کیفیت
د تعلیم حق یوازي د زده کړي حق نه دی؛ د با کیفیته تعلیم حق هم دی.
که یو ماشوم ښوونځي ته ځي، خو مناسب ښوونکی، درسي مواد، سالم چاپېریال او د زده کړي لازم امکانات نه لري، نو د تعلیم حقیقي موخه په بشپړ ډول نه ترلاسه کېږي.
تعلیم باید د زده کوونکي فکري، اخلاقي، ټولنیز او مسلکي پرمختګ ته زمینه برابره کړي او هغه د خپلواک او مسؤل ژوند لپاره چمتو کړي.
د نجونو او هلکانو تعلیم
د تعلیم فرصت باید د هلکانو او نجونو لپاره په عادلانه او غیر تبعیضي ډول موجود وي. د ټولني پرمختګ هغه وخت بشپړېدای سي چي د ټولني ټول غړي د خپلو وړتیاوو د لوړولو لپاره د تعلیم له فرصتونو څخه برخمن وي.
د یوې ټولني د راتلونکي کیفیت تر ډېره د دې له تعلیمي کچي سره تړاو لري؛ ځکه نننی زده کوونکی د سبا ښوونکی، ډاکټر، انجنیر، عالم، څېړونکی، کارپوه، متشبث او د ټولني مسؤل غړی جوړېږي.
د ټول عمر د زده کړي حق
تعلیم باید د ماشومتوب او ځوانۍ په دوره کي پای ته ونه رسېږي. د نړۍ د چټکو بدلونونو له امله انسان اړ دی چي د خپل ژوند په اوږدو کي نوي مهارتونه زده کړي او خپله پوهه تازه وساتي.
مسلکي زده کړه، تخنیکي مهارتونه، آنلاین زده کړه، د کار ځای زده کړه او د لویانو تعلیم د معاصرې ټولني د اړتیاوو مهمي برخي دي.
تعلیم او اقتصادي پرمختګ
تعلیم د فرد او ټولني ترمنځ د اقتصادي پرمختګ یو مهم پل دی. با کیفیته تعلیم د کار وړتیا لوړوي، نوښت رامنځته کوي، بې وزلي کموي او خلکو ته د خپل اقتصادي ژوند د ښه کولو فرصت ورکوي.
هغه ټولنه چي پر تعلیم، علم او مهارتونو پانګونه کوي، د خپل اقتصادي، علمي او ټکنالوژیک پرمختګ لپاره قوي بنسټ جوړوي.
زموږ دریځ
د افغان انساني حقوقو نړیوال سازمان باور لري چي نړۍ تر بل هر وخت ډېره تعلیم او پوهې ته اړتیا لري. د بشري ټولني واقعي پرمختګ، علمي لاسته راوړني، نوښتونه او نوي اختراعات د تعلیم او پوهې پر بنسټ رامنځته کېږي. تعلیم انسان ته د فکر کولو، پوښتني کولو، څېړني، نوښت او د ستونزو د حل توان ورکوي او همدا وړتیاوي د نړۍ د بدلون او پرمختګ لپاره اساسي ځواک جوړوي.
که نړۍ په رښتینې توګه تعلیم ته پاملرنه وکړي او پر تعلیم، علمي څېړنو او انساني وړتیاوو پراخه پانګونه وکړي، نو د طب، ساینس، ټکنالوژۍ او نورو علمي برخو په برخه کي به د نه تصور کېدونکو اختراعاتو او مثبتو بدلونونو شاهدان واوسو. کېدای سي د ډېرو سختو او لاعلاجه ناروغیو لپاره نوي علاجونه وموندل سي، د انسانانو د ژوند کیفیت لوړ سي او د میلیونونو انسانانو ژوند وژغورل سي. د یوه ځای علمي پرمختګ په پای کي د ټول بشریت لپاره ګټه لري.
تعلیم یوازي د یوه فرد، یوې ټولني یا یوه هېواد اړتیا نه ده؛ تعلیم د ټولې نړۍ او ټول بشریت ګډ ضرورت دی. ځکه نننۍ نړۍ له یو بل سره دومره تړلې ده چي د یوه هېواد علمي پرمختګ، نوښت او اختراع کولای سي د نړۍ د میلیونونو انسانانو پر ژوند اغېز وکړي.
موږ باور لرو چي ټول انسانان په یوه کښتۍ کي سپاره دي. که په دې کښتۍ کي یوه برخه زیانمنه سي، اغېز یې پر نورو برخو هم پرېوځي؛ او که یوه برخه پرمختګ وکړي، ګټه یې نورو ته هم رسېږي. له همدې امله، د تعلیم، علم او څېړني په برخه کي پانګونه باید د یوه هېواد یا یوې ټولني لپاره نه، بلکي د ټول بشریت لپاره پانګونه وبلل سي.
بې له تعلیم څخه نړۍ واقعي تمدن، دوامدار پرمختګ او علمي پرمختګ ته په بشپړه توګه نه سي رسېدلای. د نړۍ راتلونکی د ننني تعلیم، علم، څېړني او د انسانانو د فکري وړتیاوو په وسیله جوړېږي.