افغان مهاجر او کډوال
افغانان د تېرو څو لسیزو د جګړو له امله د نړۍ له هغو ملتونو څخه دي چي تر ټولو اوږده او پراخه کډوالي یې تجربه کړې ده. افغانانو خپل کورونه، کلي، ښارونه، شتمني او د ژوند عادي چاپېریال پرېښی او د جګړو، ناامنۍ او اقتصادي ستونزو له امله یې د نړۍ بېلابېلو هېوادونو ته پناه وړې ده.
د افغانانو د پراخې کډوالۍ یوه لویه څپه په ۱۹۷۹ کال کي د شوروي اتحاد له یرغل وروسته پیل سوه. په هغه وخت کي له شل میلیونو څخه زیات افغانان له افغانستان څخه وتلو ته اړ سول. میلیونونه افغانان پاکستان، ایران، امریکا، کاناډا، استرالیا، اروپايي هېوادونو، منځنۍ اسیا او عربي هېوادونو ته کډوال او مهاجر سول. له هغه وخته بیا تر نن ورځي پوري د افغانانو د کډوالۍ څپه روانه ده او خلک د جګړو، ناامنۍ او بې ثباتۍ له امله نورو هېوادونو ته روان دي. په ۲۰۲۱ کال کي د جمهوري حکومت له سقوط او د طالبانو د بیا راتګ سره بیا میلیونونه افغانان له افغانستانه ووتل او نورو هېوادونو ته ولاړل.
په افغانستان کي دننه افغانان د طالبانو له سختو بندیزونو سره مخ دي. د ښځو د کار او تعلیم پر بندیز سربېره، په ډېرو برخو کي درانه محدودیتونه وضع سوي چي د افغانانو ژوند یې له اندېښنو سره مخ کړی دئ. افغانان لا هم د خپلو اولادونو د تعلیم او د ښه راتلونکي لپاره نورو هېوادونو ته مهاجر او کډوال کېږي.
همدا شان میلیونونه افغانان په امریکا، کاناډا، استرالیا، اروپايي هېوادونو او نورو هېوادونو کي له سره نوی ژوند پیل کړ. دې نوي ژوند هم ډېري دردناکه او ترخې کیسې او خاطرې لري. په ډېرو هېوادونو کي د افغانانو حالت ته منظمه توجه نه کېږي او نه د کډوالۍ ټول حقوق ورکول کېږي، چي دې چارو د بشري حقونو د سازمانونو جدي اندېښنې راپارولي دي.
په امریکا، کاناډا او نورو لوېدیځو هېوادونو کي هم ډېر افغان مهاجر له جدي ستونزو سره مخ دي. د ډېرو افغانانو کورنۍ لا هم بشپړي نه دي؛ ځیني د خپلو مور، پلار، مېرمني، مېړه، اولادونو او نورو نژدې خپلوانو څخه جلا پاته دي. د کورنیو د یوځای کېدو اوږدې قانوني پروسې، د اسنادو ستونزي، د ویزو محدودیتونه او اوږد انتظار د ډېرو افغان کورنیو ژوند له سختو اندېښنو سره مخ کړی دئ.
له بلي خوا، په نوې ټولنه کي مدغم کېدل هم د ډېرو افغانانو لپاره اسانه نه دي. د ژبي ستونزه، د کار موندل، د نوي کلتور سره عیارېدل، د اولادونو روزنه، ټولنیز اختلافات او د خپل فرهنګ د ساتلو اړتیا هغه ستونزي دي چي ډېري افغان کورنۍ ورسره مخ دي. په دې توګه، یو شمېر افغانان که څه هم له جګړې څخه خوندي هېوادونو ته رسېدلي، خو لا هم د کورنۍ د بېلتون، ټولنیز ادغام او د نوي ژوند د عیارولو له رواني او ټولنیزو فشارونو سره ژوند کوي.
کډوالي یوازي د یوه هېواد پرېښودل نه دي؛ کډوالي د یوه انسان د ژوند د ډېرو برخو بدلېدل دي. ډېرو افغان کورنیو خپل کورونه او شتمني له لاسه ورکړې، ماشومان یې له خپلو ښوونځیو پاته سوي، کورنۍ سره بېلي سوي او ډېر کسان له بې کارۍ، بیوزلۍ، قانوني ستونزو، تبعیض او رواني فشارونو سره مخ سوي دي.
د افغان مهاجرت تر ټولو دردناکه برخه دا ده چي ډېرو افغانانو خپل وطن د خپلي خوښي له مخي نه دئ پرېښی؛ بلکي جګړو، ناامنۍ، بیوزلۍ او د ژوند د ژغورلو اړتیا دې ته اړ کړي دي. د هر مهاجر تر شا یوه کورنۍ، یوه خاطره، یو پرېښودل سوی کور او د یوه ښه راتلونکي هیله پرته ده. البته دا د میلیونونو افغانانو مهاجرت، کډوال کول ، وژل، زخمی کول او خوږو شیبو څخه بدو او ترخو شیبو ته وړل د پاکستان او نړۍ له لوری افغانانو او د انسانیت اعظیم مقام ته ځانکړې تحفه ده.
بدبختانه، افغان کډوال او مهاجرین په ډېرو هېوادونو کي له بېلابېلو ستونزو سره مخ دي او د هغوی ستونزو ته کافي توجه نه کېږي. د پاکستان، ایران، امریکا، کاناډا، اروپايي هېوادونو او عربي هېوادونو په ګډون، په نورو هېوادونو کي هم ډېر افغانان د قانوني اسنادو، کار، تعلیم، کور، روغتیا، کورنۍ یووالي، ټولنیز ادغام او د راتلونکي د نامعلوم برخلیک له ستونزو سره مخ دي.
د افغان مهاجرو او کډوالو حقوق او زموږ غوښتنه
افغان مهاجرین او کډوال د نړیوالو قوانینو او بشري حقونو له مخې د امن، انساني کرامت، آزادۍ، تعلیم، روغتیا، کار، قانوني خوندیتوب، عادلانه چلند او د کورنۍ د یو ځای کېدو حق لري. د کډوالۍ حالت باید د دې لامل نه سي چي یو افغان له خپلو اساسي بشري حقونو څخه محروم سي، له تبعیض سره مخ سي او یا د زور او غیر انساني چلند قرباني وګرځي.
موږ د نړۍ له ټولو هېوادونو او نړیوالو سازمانونو څخه غوښتنه کوو چي د افغان مهاجرو او کډوالو وضعیت ته جدي او دوامداره توجه وکړي، د هغوی بشري او قانوني حقوق خوندي کړي، د کورنیو د بېلتون ستونزه حل کړي او د تعلیم، روغتیا، کار، سرپناه او قانوني خوندیتوب لازم امکانات ورته برابر کړي.
افغان انساني حقونو نړیوال سازمان د افغان مهاجرو او کډوالو د حقونو د دفاع او د هغوی د ستونزو د حل په موخه د نړۍ له دولتونو، نړیوالو سازمانونو او بشري بنسټونو سره ګډ کار کوي. سازمان په بېلابېلو هېوادونو کي د افغان مهاجرو او کډوالو وضعیت څاري، د هغوی ستونزي او د بشري حقونو موارد ثبتوي او خپلې اندېښنې، غوښتني او وړاندیزونه په جدي توګه اړوندو دولتونو، نړیوالو سازمانونو او بشري بنسټونو ته وړاندي کوي.
موږ باور لرو چي د افغان مهاجر او کډوال حق باید د هغه د جغرافیایي موقعیت له بدلېدو سره بدل نه سي. هر انسان او افغان کډوال ته باید مساوي حقونه ورکړل سي.
موږ ته د افغان کډوالو او مهاجرو سره بي عدالتي د منلو وړ نه ده، ځکه افغانان د نیابتي جګړو او ظالمانه پالیسیو بي ګناء قربانیان دی.
په درنښت
د سازمان اداره