دیرش ټریلیونه طبیعي شتمني
افغانستان د طبیعي زیرمو او معدني شتمنیو له پلوه د نړۍ له بډایه هېوادونو څخه شمېرل کېږي. په افغانستان کې مس، اوسپنه، سره زر، لیتیم، کرومایت، سکاره، سرب، جست، تالک، مرمر، مالګه، فلورسپار، بارایت، زمرد، لاجورد، یاقوت، سفایر، نفت، تیل او طبیعي ګاز په ګډون ګڼ شمېر مهم معدنیات او طبیعي سرچینې موجودې دي.

د افغانستان د دغو سرچینو اهمیت یوازې د هېواد تر اقتصادي پولو محدود نه دی، بلکې د نړیوال اقتصاد، صنعت، انرژۍ او عصري ټکنالوژۍ لپاره هم ځانګړی ارزښت لري. لیتیم د برقي موټرو، موبایلونو، کمپیوټرونو او د انرژۍ د ذخیره کولو بیټریو لپاره مهم عنصر دی؛ مس د برېښنا، مخابراتو، ماشینونو او عصري ټکنالوژۍ په صنعتونو کې اساسي رول لري؛ اوسپنه د فولادو او ساختماني صنعتونو لپاره مهمه ده؛ سره زر او قیمتي ډبرې نړیوال سوداګریز ارزښت لري؛ او نفت، تیل او طبیعي ګاز د نړۍ د انرژۍ له مهمو سرچینو څخه دي.

له همدې امله، د افغانستان معدني شتمنۍ کولی شي نه یوازې د افغانستان، بلکې د سیمې او نړیوال اقتصاد په وده کې هم رول ولوبوي. په ځانګړي ډول هغه ستراتیژیک منرالونه چې د شنو انرژیو، برقي موټرو، بیټریو، مخابراتي وسایلو او عصري صنعتونو لپاره اړین دي، د نړۍ په بازارونو کې ورځ تر بلې زیات اهمیت پیدا کوي.

د افغانستان پخواني جمهور رئیس حامد کرزي په خپلو څرګندونو کې ویلي وو چې افغانستان له امریکا سره په ګډه د هېواد د معدنیاتو او طبیعي سرچینو په اړه څېړنې کړې دي. د کرزي د څرګندونو له مخې، د دغو څېړنو پر بنسټ د افغانستان د معدنونو او منرالونو احتمالي ارزښت تر ۳۰ ټریلیونو ډالرو پورې اټکل شوی و.

په افغانستان کې اوږدو جګړو، ناقانونه استخراج، قاچاق، کمزورو تخنیکي امکاناتو او نامناسبو ماشینرۍ د دې سترې شتمنۍ د منظمې استفادې مخه نیولې ده. که دغه معدني سرچینې د قانون، نړیوالو معیارونو، عصري ټکنالوژۍ، مسلکي مدیریت او شفافو پروسو له مخې استخراج او پروسس شي، نو افغانستان کولی شي د نړیوالو بازارونو لپاره د مهمو خامو موادو یوه مهمه سرچینه وګرځي او د نړۍ د صنعت او اقتصاد په پیاوړتیا کې ونډه واخلي.

د افغانستان معدني شتمنۍ باید د قاچاق، بي نظمۍ او غیرمسؤولانه استخراج څخه خوندي وساتل شي. استخراج باید داسې ترسره شي چې د افغانستان ملي ګټې، د خلکو حقوق، چاپېریال او د راتلونکو نسلونو ګټې خوندي وي، او په عین وخت کې نړیوال بازار ته د باکیفیته او مهمو معدني موادو د رسولو زمینه برابره کړي.

په پایله کې، د افغانستان طبیعي او معدني شتمنۍ یوازې د افغانستان لپاره اقتصادي فرصت نه دی؛ دا د سیمې او نړۍ لپاره هم یوه مهمه ستراتیژیکه شتمني ده. که په مسؤولانه، قانوني او مسلکي ډول وکارول شي، دغه زیرمې کولی شي د افغانستان د اقتصادي پرمختګ ترڅنګ، میلیونونو خلکو ته کار پیدا کولو، د نړیوال صنعت، انرژۍ، ټکنالوژۍ او اقتصادي ودې لپاره هم د پام وړ رول ولوبوي.

په درنښت